Nhập siêu gần 14 tỷ USD — Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu nói gì?

1. Bức tranh xuất nhập khẩu 5 tháng đầu 2026

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê và Bộ Công Thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 320 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ 2025. Trong đó:

Đây là lần đầu tiên sau 10 năm (kể từ 2016) Việt Nam ghi nhận nhập siêu ở mức lớn như vậy trong 5 tháng đầu năm. Trước đó, Việt Nam duy trì xuất siêu ổn định nhờ sự tăng trưởng mạnh của các ngành dệt may, điện tử, nông sản và giày dép.

Một số điểm đáng chú ý:

• Nhóm hàng xuất khẩu chủ lực giảm: Dệt may giảm 4%, điện thoại & linh kiện giảm 3%, giày dép giảm 5% so với cùng kỳ 2025.
• Nhóm hàng nhập khẩu tăng mạnh: Máy móc thiết bị tăng 18%, xăng dầu tăng 22%, sắt thép tăng 15%, nguyên phụ liệu dệt may tăng 12%.
• Thị trường xuất khẩu sụt giảm: Xuất khẩu sang Mỹ giảm 3%, EU giảm 5%, Trung Quốc tăng nhẹ 2%.

2. Nguyên nhân nhập siêu — Ông Trần Thanh Hải phân tích

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), có 4 nguyên nhân chính dẫn đến nhập siêu 13.8 tỷ USD:

2.1. Xung đột Trung Đông đẩy giá năng lượng tăng cao

Cuộc xung đột tại Trung Đông kéo dài từ cuối 2025 đã đẩy giá dầu thô lên mức 95-105 USD/thùng, tăng 25-30% so với cùng kỳ 2025. Việt Nam nhập khẩu khoảng 10 triệu tấn xăng dầu mỗi năm, chi phí nhập khẩu năng lượng tăng thêm ước tính 2.5-3 tỷ USD.

Ngoài xăng dầu, giá khí LNG và than nhập khẩu cũng tăng mạnh, đẩy chi phí sản xuất điện và nguyên liệu đầu vào của nhiều ngành công nghiệp.

2.2. FDI đẩy mạnh nhập máy móc thiết bị

Dòng vốn FDI vào Việt Nam tiếp tục tăng trong năm 2026, với nhiều dự án sản xuất mới được triển khai tại Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hải Phòng và Bình Dương. Các doanh nghiệp FDI nhập khẩu máy móc, dây chuyền sản xuất với giá trị lớn trong giai đoạn đầu tư — đây là nguyên nhân chính khiến nhập khẩu máy móc thiết bị tăng 18%.

Điển hình là các dự án sản xuất chip bán dẫn, pin năng lượng mặt trời và xe điện của các tập đoàn Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan.

2.3. Nhập nguyên phụ liệu cho sản xuất trong nước

Sản xuất trong nước phục hồi mạnh sau giai đoạn khó khăn 2023-2024, kéo theo nhu cầu nhập khẩu nguyên phụ liệu cho các ngành dệt may, da giày, nhựa, bao bì tăng cao. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy sản xuất đang quay trở lại, nhưng cũng góp phần làm tăng nhập siêu trong ngắn hạn.

2.4. Tiêu dùng nội địa phục hồi

Kinh tế Việt Nam ổn định, lạm phát được kiểm soát ở mức 3-3.5% giúp sức mua của người dân cải thiện. Nhập khẩu hàng tiêu dùng (điện tử, ô tô, thực phẩm, mỹ phẩm) tăng 10-15% so với cùng kỳ.

3. Tác động đến logistics và vận tải container

Nhập siêu không chỉ là câu chuyện kinh tế vĩ mô — nó có tác động trực tiếp đến ngành logistics và vận tải container tại Việt Nam.

3.1. Mất cân bằng luồng container

Khi nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu, lượng container nhập vào cảng Việt Nam lớn hơn lượng container xuất đi. Hệ quả:

• Container rỗng tồn đọng tại cảng và ICD, tăng chi phí lưu bãi (storage) cho hãng tàu và chủ hàng
• Khan hiếm container rỗng cho hàng xuất khẩu ở một số thời điểm, đặc biệt là container 40HC
• Hãng tàu tăng phí reposition container (chi phí điều chuyển container rỗng) — thường đẩy vào cước vận tải

3.2. Áp lực tăng cước vận tải

Theo các chuyên gia, cước vận tải biển từ Việt Nam đi Mỹ và EU có thể tăng 10-20% trong ngắn hạn do:

• Hãng tàu phải cân đối giữa luồng hàng nhập (đầy container) và luồng hàng xuất (một phần container rỗng)
• Giá nhiên liệu tăng (giá dầu 95-105 USD/thùng) đẩy chi phí vận hành tàu tăng
• Phụ phí xung đột (war risk surcharge) tại các tuyến qua Biển Đỏ, kênh Suez vẫn còn

Đọc thêm: Cước vận tải biển 2026 — Xu hướng và dự báo

3.3. Thay đổi cơ cấu hàng hóa vận tải

Nhập siêu kéo theo sự thay đổi trong cơ cấu hàng hóa vận tải container:

3.4. Cơ hội cho dịch vụ logistics ngược (Reverse Logistics)

Nhập siêu mở ra cơ hội cho các dịch vụ logistics liên quan đến container rỗng và hàng tồn kho:

• Consolidation hàng xuất: Gom hàng lẻ (LCL) để tối ưu container xuất khẩu
• Quản lý container rỗng: Dịch vụ lưu bãi, bảo dưỡng, sửa chữa container rỗng tồn đọng
• Chuyển đổi container: Container nhập khẩu sau khi dỡ hàng có thể được tận dụng cho hàng xuất nội địa

4. Triển vọng cuối năm 2026

Ông Trần Thanh Hải nhận định, triển vọng cán cân thương mại của Việt Nam trong 6 tháng cuối năm 2026 phụ thuộc vào 3 yếu tố chính:

4.1. Nhu cầu tiêu dùng toàn cầu

Nếu nền kinh tế Mỹ và EU (2 thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam) phục hồi mạnh trong nửa cuối năm, đơn hàng xuất khẩu sẽ tăng trở lại, giúp thu hẹp nhập siêu. Dự báo Fed cắt giảm lãi suất thêm 0.5-0.75% trong năm 2026 sẽ kích thích tiêu dùng tại Mỹ.

4.2. Diễn biến xung đột Trung Đông

Nếu xung đột Trung Đông hạ nhiệt, giá dầu có thể giảm về 75-80 USD/thùng, giảm áp lực chi phí nhập khẩu năng lượng. Ngược lại, nếu leo thang, nhập siêu có thể kéo dài sang năm 2027.

4.3. Giải ngân vốn FDI

Các dự án FDI đã đăng ký trong năm 2025-2026 sẽ đi vào vận hành trong 1-2 năm tới. Khi máy móc đã nhập khẩu đủ, giai đoạn sản xuất thương mại sẽ bắt đầu — giúp tăng xuất khẩu từ các dự án này trong năm 2027.

5. Câu hỏi thường gặp về nhập siêu và logistics

6. Cần tư vấn logistics cho doanh nghiệp của bạn?

Dù bức tranh xuất nhập khẩu có biến động, VTM Logistics luôn đồng hành cùng doanh nghiệp với các giải pháp vận tải tối ưu. Chúng tôi cập nhật liên tục diễn biến thị trường để đưa ra mức cước cạnh tranh và dịch vụ phù hợp nhất.